sahāyadhammamitta

Onderdelen van het Nobele Achtvoudige Pad

Dit is een technische uitwerking van de acht onderdelen van het Nobele Achtvoudige Pad. Klik hier voor de algemene beschrijving.

De acht stappen op het Pad:

- sammā diṭṭhi, volkomen inzicht/visie
- sammā saṅkappa, volkomen intentie
- sammā vācā, volkomen spraak
- sammā kammanta, volkomen handelen
- sammāājīva, volkomen wijze van levensonderhoud
- sammā vayāmā, volkomen toewijding
- sammā sāti, volkomen gewaarzijn
- sammā samādhi, volkomen concentratie/stilte

Over elke term wordt wel gediscussieerd en met enige reden: een onjuiste vertaling kan een onkundige praktijk opleveren. Mijn favoriete voorbeeld is sammā diṭṭhi. Vertaald als 'juiste visie' levert dit een sfeer op waarbij je op zoek moet naar de enige correcte visie, de dogmatisch juiste manier van uitdrukken. sammā, echter, betekent niet echt 'juist', het is een sterker woord dan dat. Aangezien sammā diṭṭhi ontwikkeld moet worden en 'van binnenuit gerealiseerd' vertaal ik het als 'volkomen inzicht'. Dit inzicht houdt een diep doorgronden in van wat is. Tegelijkertijd moeten we wel bedenken dat de Boeddha in zijn redevoeringen vaak waarschuwt tegen onjuiste visies en regelmatig in debat is met aanhangers van andere richtingen. De Boeddha stelt dat er geen factor meer verantwoordelijk is voor het lijden van wezens dan onvolkomen inzicht en geen factor zo heilzaam dan volkomen inzicht - AN 1:16.2.

In de sutta's komt het Pad steeds opnieuw langs. Een complete uitleg van het hele Nobele Achtvoudige Pad door de Boeddha staat in, onder meer, de vibhaṅga sutta. vibhaṅga betekent in dit geval zoiets als 'analyse'.

Het Pad is één.

De acht factoren - liever niet 'stappen' - van het Nobele Achtvoudige Pad moeten niet op volgorde worden afgewerkt. Het zijn eerder componenten van een geheel dan afzonderlijke stappen. Alle factoren versterken de anderen, vanaf een zeker niveau. Voor de echte beginner is een zekere volgorde echter wel noodzakelijk. Het begint daarom vaak met de drie factoren over ethiek (spraak, handelen, levensonderhoud) om dan te vervolgen met de drie factoren over concentratie (toewijding, gewaarzijn, concentratie) om te eindigen met de twee factoren van wijsheid (inzicht en intentie).

sīlakkhandha - de groep van ethiek
Hoewel het hele Pad één is, wordt er alleen al om praktische redenen een volgorde aangebracht. We moeten tenslotte ergens beginnen als we de factoren opsommen. De groep van ethiek wordt vaak als eerste genoemd om de simpele reden dat geestelijk gewaarzijn - in de zin van zonder oordeel aanwezig zijn in het hier en nu - en geestelijke stilte niet of nauwelijks te bereiken zijn als we een immoreel leven voeren, als we vervuld zijn van haat en afkeer, frustraties, boosheid of angst. Mediteren heeft bijzonder weinig zin als we verkrampt gaan zitten en eisen van het universum dat er nu meteen rust komt. Andersom brengt een kalm, ethisch min of meer hoogstaand leven als vanzelf het begin van de andere factoren.

- sammā vācā, volkomen spraak
Volkomen spraak is volgens de traditionele teksten te beschrijven volgens vier eisen. Degene die volkomen spraak heeft gecultiveerd in zichzelf die liegt niet, maakt zich niet schuldig aan roddel en achterklap, spreekt niet op een harde manier en spreekt niet zomaar om te praten. Deze 'eisen' moeten denk ik zelf aangevuld worden met het begrip volkomen luisteren. Maar al te vaak luisteren we niet om te verwerken wat een ander zegt maar wachten we eigenlijk alleen maar tot we zelf weer kunnen spreken. Wie daadwerkelijk luistert, opneemt en verwerkt wat een ander zegt die zal veel minder moeite hebben met heilzame of zelfs maar nuttige dingen zeggen.

- sammā kammanta, volkomen handelen
- sammāājīva, volkomen wijze van levensonderhoud
samādhikkhandha - de groep van concentratie
- sammā vayāmā, volkomen toewijding
- sammā sāti, volkomen gewaarzijn
Dit is een moeilijk te vertalen aangelegenheid. Als we mindfulness zeggen dan is dat een poging tot het vertalen van het woord sāti. We hebben het over een vorm van 'naakte observatie', een houding waarbij we onze zintuiglijke impressies verwerken op een open, milde, niet-oordelende manier. We spreken zelfs niet in het ideale geval omdat elke vorm van talige uitdrukking lijntjes trekt, hokjes indeelt en op die manier de werkelijkheid zoals deze is (een beetje) geweld aandoet. In het boeddhistische denken, dat uitgaat van natuurlijke goedheid in de mens, komt vanzelf vriendelijkheid op bij deze houding. Het begrip kindfulness is uitgevonden om buitenstaanders dit toch mee te kunnen geven omdat de definitie van mindfulness dit niet zelf bevat. Deze vriendelijkheid ontstaat vanzelf omdat volkomen gewaarzijn begrip oplevert van hoe de wereld of het leven werkelijk in elkaar zit waardoor begrip ontstaat voor het streven van alle wezens naar geluk of in elk geval een zekere mate van vervulling. Hier komt bij dat volkomen gewaarzijn een zekere zelfloosheid met zich meebrengt waardoor egoïstische gedachten verminderen. De stap sammā diṭṭhi, volkomen inzicht, levert zelf al het besef op dat er geen vaststaand onafhankelijk 'ik' kan bestaan.

- sammā samādhi, volkomen concentratie/stilte
Ook dit betreft een moeilijk te vertalen begrip. S amādhi kan concentratie betekenen maar in deze context is dat echt verkeerd uitgedrukt. Liever zeg ik stilte of eenpuntigheid. Waarom het om gaat is dat de getrainde geest in staat is om zich te richten op één punt - in oefening meestal de ademhaling maar soms andere zaken als een nimitta - zonder enige verstoring. Het kan gezien worden als verwant aan en voortkomend uit volkomen gewaarzijn maar nu richt de geest zich niet meer op dit en dan dat maar blijft stil.

paññākkhanda - de groep van wijsheid
- sammā diṭṭhi, volkomen inzicht/visie

Inzicht is het begin en het eind van het Pad. Het is de Vierde Nobele Waarheid , de manier waarop we afscheid nemen van alle lijden en de Verlichting, nibbāna, bereiken. Het is ook het einde van het Pad. Het begint namelijk met normaal, werelds, inzicht en eindigt met bovenwerelds volkomen inzicht: sammā ditthi wordt in die laatste zin gedefinieerd als een volkomen doorgronden van de Vier Nobele Waarheden. Zo zijn de Leer en de Discipline onlosmakelijk met elkaar verbonden: de een kan niet zonder de ander en beide versterken en ondersteunen de ander.

Het lijkt misschien raar om de gebruikelijke lijst te beginnen met inzicht maar hier is een goede reden voor. Op een hele normale, dagelijkse manier begint elke vorm van oefening met een beetje inzicht, hoe pril ook. Je kunt niet starten met boeddhistische oefening of er maar over denken voordat je ingezien hebt dat er iets mis is met de grillen van je zintuigen najagen of geluk zoeken in voldoende geld of andere zekerheid. In die zin zit  diṭṭhi, net als saddha, helemaal in het begin. De twee termen zijn verwant; één van de eigenschappen van sotapanna - stroombetreding, de eerste graad van heiligheid - is een compleet vertrouwen in de Leer. Dit 'wereldse' volkomen inzicht wordt kammasakat ā sammādiṭṭhi genoemd, ruwweg 'volkomen inzicht in het eigenaarschap van handelen'. De standaardformulering is

"Ik ben eigenaar van mijn wilsacties, erfgenaam van mijn wilsacties, geboren uit mijn wilsacties, verbonden door mijn wilsacties, beschermd door mijn wilsacties, welke wilsacties ik ook zal doen, goed of kwaad, deze zal ik beërven."

Als de dit begrijpen dan beïnvloedt dat ons handelen al. Het zet ons op het Pad. Zie verder kamma.

De 'bovenwereldse' uiteindelijke variant van sammā diṭṭhi valt uiteen in:
dukkhe ñāṇa, het doorgronden van dukkha
dukkhasamudaye  ñāṇa, het doorgronden van de oorzaken van dukkha
dukkhanirodhe  ñāṇa, het doorgronden van de opheffing van dukkha
dukkhanirodhagaminipatipadaya  ñāṇa, het doorgronden van het pad dat leidt tot de opheffing van dukkha

Deze vier onderdelen komen precies overeen met de Vier Nobele Waarheden, de reden dat sammā diṭṭhi wordt gedefinieerd als een volkomen doorgronden van die Waarheden.

- sammā saṅkappa, volkomen intentie